Utrata stanu duchownego (pot. przeniesienie do stanu świeckiego) – termin w prawie kanonicznym używany do określenia usunięcia diakona, prezbitera lub biskupa ze stanu duchownego.
Współcześnie w Kodeksie prawa kanonicznego sytuacja ta określona jest przez kanon 290 (analogiczny kan. 394 KKKW):
Utrata stanu duchownego, poza sytuacją stwierdzenia nieważności święceń, nie jest równoznaczna z utratą obowiązku zachowania celibatu, który może być zniesiony jedynie decyzją biskupa RzymuKan. 291 KPK..
Przeniesienie do stanu świeckiego jako kara Jest to najsurowsza z przewidzianych w prawie kanonicznym kar dyscyplinarnych dla osób duchownych. Może być wymierzona przeciwko duchownym, którzy popełnili następujące czyny: dążenie do wejścia w związek małżeński, zaprzeczanie którejś z prawd wiary poprzez herezję, wypowiedzenie posłuszeństwa najwyższej władzy duchownej, całkowite porzucenie wiary, profanację konsekrowanej hostii i konsekrowanego wina, nakłanianie penitenta do czynności seksualnych, atak fizyczny na papieża, życie w związku nieformalnym, pozostawanie w nieczystości wywołującej zgorszenie, molestowanie seksualne osoby małoletniej, która nie ukończyła szesnastego roku życia, dokonywanie przestępstw publicznych oraz przy użyciu przemocy lub groźby.