thumb|Fragment ruin starożytnej Sparty na tle górskiego masywu Tajgetu Sparta () – polis starożytnej Grecji położone nad rzeką Eurotas w Lakonii, na południowo-wschodnim Peloponezie. Stolica Lacedemonu ().
Powstanie Według starożytnej tradycji Sparta istniała już w epoce mykeńskiej; jednym z jej władców miał być Menelaos. Pozostałości mykeńskiego pałacu z tego okresu są przedmiotem pierwszych sezonów badań archeologicznychΣημαντικά ευρήματα σε δυο αρχαιολογικές ανασκαφές στη Λακωνία (Ważne wyniki badań archeologicznych w Lakonii) (nwgr.) – relacja prasowa z komunikatu Ministerstwa Kultury Grecji, 25.08.2015 [dostęp: 29.08.2015].
Początki Sparty ustala się na XII-XI wiek p.n.e., kiedy Dorowie zaczęli się osiedlać w Lakonii. Przybyli na tereny Lakedaimonu około 1000 roku p.n.e. W IX wieku p.n.e. łączą się cztery osady (obai), Pitana, Mesoa, Limnaj, i Kynosura w dolinie rzeki Ewrotas tworząc wspólnotę, określaną jako Sparta. Wspólnota zachowała wiejski charakter i pewną odrębność W latach późniejszych dołączona zostaje piąta wioska, Amyklaj. W VIII–VII w. p.n.e. Sparta wyłoniła się jako znacząca potęga militarna. W latach 730-710 p.n.e. Spartanie zajęli sąsiednią krainę Mesenię, a jej ziemie podzielono między Spartan z wyłączeniem grupy tzw. partheniai, czyli urodzonych ze Spartanki i ojca nie-Spartanina. Około roku 706 p.n.e.