Szczypce optyczne, także pęseta optyczna – urządzenie wykorzystujące promień lasera do manipulacji bardzo małymi obiektami (o rozmiarach rzędu od 0,4 do 20,0 mikrometrów).
Historia W 1969 Arthur Ashkin opublikował doniesienie, że działając laserem na mikroobiekty można nadawać im przyśpieszenie. W 1986 Ashkin po raz pierwszy zademonstrował szczypce optyczne. Za to odkrycie i prace z nim związane, w 2018 otrzymał Nagrodę Nobla. W latach 90. XX wieku pojawiły się pierwsze modele komercyjne. Na początku XXI wieku urządzenie rozpowszechniło się i jest używane w wielu dziedzinach nauk.
Zasada działania mały|Na lewym obrazku: Obiekt jest poniżej ogniska. Promienie lasera (1 i 2) załamują się, zmniejszając pionową składową swego pędu i przekazując część pędu badanemu obiektowi nadają mu przyśpieszenie w górę. Na prawym obrazku obiekt znajduje się ponad ogniskiem, a promienie laserowe zwiększają składową pionową swego pędu, nadając obiektowi przyśpieszenie w dół Do utworzenia szczypiec optycznych używany jest laser o długości fali świetlnej dużo większej niż średnica badanego obiektu (podczerwień lub światło widzialne), o gaussowskim gradiencie światła (natężenie światła największe jest w centrum wiązki). Promień ten jest przepuszczony przez soczewkę wypukłą, której ognisko znajduje się w płaszczyźnie próbki.