Metateza (łac. metathesis, z gr. metáthesis „przestawienie”) – reakcja chemiczna przebiegająca według ogólnego schematu:
A–B + C–D ⇌ A–D + C–B
W wyniku tej reakcji fragmenty reagujących cząsteczek „zamieniają się miejscami” w skoordynowany sposób.
Metateza w chemii nieorganicznej
W chemii nieorganicznej reakcje metatezy znane są także pod nazwą reakcji podwójnej wymianyMały słownik chemiczny, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1971.. Należą do nich. m.in. reakcje zobojętniania i strącania, np.
AgNO3(aq) + NaCl(aq) ⇌ AgCl(s)↓ + NaNO3(aq)
Metateza olefin Definicja i omówienie Metateza olefin to wymiana dwóch fragmentów alkilidenowych z utworzeniem dwóch nowych olefin. W 1967 Calderon jako pierwszy zaproponował nazwę metateza w opisie tej reakcji. Słowo metateza pochodzi z języka greckiego (metathesis) i oznacza zmianę pozycji (meta- zmieniać, thesis-pozycja). Reakcje metatezy olefin katalizowane alkilidenowymi związkami kompleksowymi metali przejściowych stały się atrakcyjną metodą umożliwiającą powstanie nowego wiązania podwójnego węgiel-węgiel. W odróżnieniu od wielu reakcji organicznych w przypadku metatezy olefin nie powstają niepożądane, stechiometryczne ilości produktów ubocznych takich jak sole (reakcje substytucji nukleofilowej) czy tlenki fosfin (Reakcje Wittiga).