Operacja odeska – działania Armii Czerwonej przeciwko Siłom Zbrojnym Południa Rosji prowadzone w styczniu 1920 r. w celu rozbicia sił białych pozostających na Ukrainie Prawobrzeżnej, w regionach odeskim i mikołajowskim. Szczególne znaczenie miało zajęcie Odessy, największego miasta i portu na północnym wybrzeżu Morza Czarnego. Operacja, w której brały udział 12 i 14 Armia, zakończyła się całkowitym zwycięstwem czerwonych. Biały garnizon Odessy ewakuował się na brytyjskich okrętach na kontrolowany jeszcze przez Siły Zbrojne Południa Rosji Krym, natomiast grupa wojsk pod dowództwem gen. Nikołaja Bredowa odeszła nad granicę polską i po jej przekroczeniu została internowana.

Tło wydarzeń Odessa oraz sąsiadujący z nią obszar zostały zdobyte przez Siły Zbrojne Południa Rosji w końcu sierpnia 1919 r.J. D. Smele, The "Russian"..., s. 124. Białymi wojskami na wybrzeżu czarnomorskim dowodził gen. Nikołaj Szylling, mianowany przez głównodowodzącego Sił Zbrojnych Południa Rosji gen. Antona Denikina generał-gubernatorem NoworosjiP. Kenez, Red Advance..., s. 157..