Medical nemesis – opracowanie autorstwa Ivana Illicha z 1974S. O'Mahony, Medical Nemesis 40 years on: the enduring legacy of Ivan Illich poświęcone krytyce współczesnej medycyny i instytucjonalnej opieki zdrowotnejA. Blinowska, Ivan Illich. O medycynie, w: Wiedza i Życie, nr 9/1977, s.68-70.
Illich w swoim dziele poddał krytyce postępującą w historii najnowszej instytucjonalizacje ochrony zdrowia, która czyni medycynę bardzo kosztowną, a jednocześnie nieskuteczną, zarówno w wymiarze jednostkowym, jak i społecznym (motto publikacji brzmiało: Zakład medyczny stał się poważnym zagrożeniem dla zdrowia). Według autora, który powołał się na wyniki różnorakich badań, na stan zdrowotności człowieka wpływ mają przede wszystkim warunki jego bytowania (w tym tryb życia i stan środowiska), potem stan sanitarny i zabiegi higieniczne, a dopiero na trzecim miejscu oddziaływanie medycyny. Illich wykazuje, że konsumowane przez ludność usługi medyczne nie były nigdy i nigdzie związane w istotny sposób ze spadkiem zachorowalności lub wydłużeniem czasu życia człowieka. Na zmianę globalnej struktury zachorowalności wpływu nie miałyby mieć liczba lekarzy, zestaw środków klinicznych, czy też liczba łóżek w placówkach szpitalnych.