Stała niewielka diaspora żydowska, licząca kilka rodzin, powstała w mieście na początku XIX w. Sytuację ich polepszał dekret władz pruskich z 1812 o równouprawnieniu Żydów pod względem gospodarczym i w obliczu prawa. W roku 1816 w Braniewie było tylko 16 osób wyznania mojżeszowego na 5 tys. mieszkańców a 9 lat później liczyła już 46 osóbPiotr Gursztyn Braniewscy Żydzi – zapomniana karta historii [w:] IKAT. Gazeta Braniewska, 7 października 2005 r., s. 8–9. Diaspora osiedlała się wokół głównej ulicy targowej Nowego Miasta – MarktstraßeJuden in Braunsberg – von Bettina Müller [w:] Heimatbrief für den Kreis Braunsberg, Sommer 2017, Nr. 37. Na początku dom modlitwy wspólnoty mieścił się w prywatnym mieszkaniu garbarza Kuhna przy Lindenstraße (okolice ul. Kościuszki)Christiane und Alfred Arendt Juden in Braunsberg. Sie waren unsere Nachbarn [w:] Ermlandbuch 2008. W latach 1854−1855 gmina żydowska w tzw. Nowym Mieście (tj. prawobrzeżnej części Braniewa) wybudowała neogotycką synagogę przy Theatestraße 13 (obecnie w pobliżu rogu ulic Lisiej i Kościelnej), której uroczyste poświęcenie miało miejsce 7 listopada 1855 roku. Gmina została zarejestrowana w 1858 roku. Jednym z pierwszych zarządców (Vorsteher) gminy żydowskiej w Braniewie był Nathan Rosenheim, który przez wiele lat pełnił również rajcy miejskiego.