Teoria ekonomiczna alt=Grafika przedstawia typowy wykres podaży i popytu w sytuacji, w której koszt indywidualny różni się od pełnego kosztu społecznego.|mały|Według klasycznej mikroekonomii, dobrze wyznaczony podatek Pigou przywraca równowagę rynkową popytu i podaży na dane dobro do optymalnego poziomu, w którym krańcowy społeczny koszt odpowiada społecznemu zyskowi. Zgodnie z teorią stojącą za stosowaniem podatków akcyzowych i podatków Pigou, narzędzia te zwiększają efektywność rynku (w sensie Pareto lub Kaldora-Hicksa) poprzez zawarcie w cenach dóbr i uczynienie widzialnymi towarzyszących im kosztów zewnętrznych i odroczonych (np. ograniczonej zdolności do pracy, i obciążenia usług opieki zdrowotnej) i innych prowadzących do zawodności rynku zniekształceń informacyjnych.
W klasycznym modelu podatku Pigou, krańcowa korzyść społeczna konsumpcji cukru jest niższa niż krańcowa korzyść prywatna. Różnicę pomiędzy nimi stanowi krańcowy koszt zewnętrzny. Prywatni konsumenci rozważają przy decyzjach ekonomicznych głównie ich bezpośrednio odczuwane przez siebie konsekwencje. Wskutek tego, ogólna podaż i popyt równoważą się na nieoptymalnie wysokim poziomie zgodnym jedynie z kosztami i korzyściami prywatnymi, a nie z pełnym rachunkiem społecznym, i ma miejsce zbędna strata społeczna.