alt=Graf skierowany z czterema elementami: instrument I wpływa przyczynowo na objaśnienie X, które wpływa z kolei na skutek Y. Towarzyszy im zakłócenie Z, wpływające i na X, i Y.|mały|Model przyczynowy związku zmiennej objaśniającej X i objaśnianej Y, w obecności zmiennej zakłócającej Z, i zmiennej instrumentalnej I. Metoda zmiennych instrumentalnych – quasi-eksperymentalna technika statystycznej analizy danych we wnioskowaniu przyczynowym, która pozwala na przeciwdziałanie błędom estymacji wprowadzanym przez zmienne zakłócające, dzięki temu że pomocniczo wykorzystuje zmienność zewnętrznych czynników wolnych od ich wpływu – tzw. zmiennych instrumentalnych.
Bezpośredni związek przyczynowy zmiennej objaśniającej i objaśnianej może być trudny do wyodrębnienia, jeśli w modelu przyczynowym zjawiska obecne są skorelowane z nimi obiema zmienne zakłócające. Obserwowana współzmienność (korelacja) może być w skrajnych przypadkach wręcz zupełnie „pozorna” – to znaczy, może istnieć naprawdę, ale wynikać w całości z przyczynowego wpływu zmiennych zakłócających, a nie postulowanej zmiennej objaśniającej. Jest to charakterystyczny przykład tzw. problemu pominiętych zmiennych.