ESM w połowie 2013 roku zastąpił dwa inne mechanizmy wsparcia finansowego, powołane tymczasowo w pierwszej fazie kryzysu: Europejski Mechanizm Stabilizacji Finansowej oraz Europejski Instrument Stabilności Finansowej.
Cel Celem Europejskiego Mechanizmu Stabilności jest zapewnienie stabilności finansowej wewnątrz strefy euro, dzięki dostarczeniu wsparcia finansowego gospodarkom, które przeżywają lub są zagrożone wystąpieniem poważnych trudności finansowych. Tym samym ESM powinien przyczynić się do przerwania obserwowanego sprzężenia między zadłużeniem rządów a sytuacją sektora instytucji finansowych (tzw. śmiertelna pułapka). Jednocześnie podjęcie działań stabilizacyjnych na szczeblu wspólnotowym jest uzasadnione ze względu na obserwowaną silną współzależność między gospodarkami strefy euro. W konsekwencji pogorszenie sytuacji finansowej jednego z państw członkowskich znajduje wyraz w ograniczeniu stabilności pozostałych gospodarek, jak też rodzi ryzyko rozpadu całego ugrupowania.