Ukaz z 15 maja 1851 roku – ukaz carski wydany 15 maja 1851 r. dla Królestwa Polskiego, zwalniający mieszkańców z obowiązku opłacania składki szkolnej i zapisywania dzieci do szkół elementarnych.

Historia thumb|190px|Car Mikołaj I Romanow Składka szkolna była w zaborze rosyjskim obowiązkowa od 1834 r. tam, gdzie istniały szkoły elementarne. W 1847 r. oddano w ręce kuratora kontrolę nad budżetami szkół i wszelkie nadwyżki w ich budżetach, które w teorii miały służyć remontom i budowie nowych szkół. Po Wiośnie Ludów rząd rosyjski dążył do dalszego ograniczenia szkolnictwa na ziemiach polskich, w związku z czym w 1851 r. wydano ukaz zwalniający mieszkańców z obowiązku opłacania składki szkolnej.

Ukaz doprowadził do regresu oświaty na terenie Królestwa Kongresowego, gdyż wielu chłopów rezygnowało z wydatków na utrzymywanie szkoły ze względu na swoją trudną sytuację finansową. Również wśród szlachty ukaz spowodował zaprzestanie opłacania składek szkolnych, gdyż postrzegano szkolnictwo za zagrożenie jako źródło antyszlacheckiej propagandy oraz wsparcie dla chłopów (jako doradcy czy spisujący skargi).