Wszyscy rządzący Rosją cesarze należeli do tej samej rodziny cesarskiej – Romanowów, którego pierwszy przedstawiciel stał się monarchą w 1613 roku. Od 1761 r. władzę sprawowali potomkowie córki Piotra I – Anny i księcia Holstein-Gottorpskiego Karola Fryderyka, którzy po męskiej linii pochodzili z Holstein-Gottorpów (gałąź dynastii Oldenburgskiej), i w literaturze genealogicznej ci przedstawiciele Domu Romanowów, począwszy od Piotra III, noszą nazwisko Holstein-Gottorp-Romanow.
Po abdykacji 2 marca (15 marca) 1917 r. cesarza Mikołaja II w imieniu swoim i swojego syna Carewicza Aleksego, i abdykacji 3 marca tego samego roku jego brata Michała i odmowy „przyjęcia Najwyższej Władzy”, Imperium przestało istnieć. 1 września 1917 r. Rząd Tymczasowy ogłosił Rosję republiką.
Uprawnienia i status prawny Artykuł 1 Zasadniczych ustaw państwowych Cesarstwa Rosyjskiego w obowiązującej do 1906 r. redakcji, stwierdzał, że „Cesarz Wszechrosji jest monarchą absolutnym i nieograniczonym. Być posłusznym jego władzy nie tylko ze strachu, ale także ze względu na swoje sumienie, sam Bóg nakazuje”.