d) współdążenie do ekonomicznego podniesienia kraju"Statut Polskiego Związku Nauczycielstwa Polskiego w Galicji, Kraków 1913, s. 1.
Podczas I wojny światowej ZPNL wspierał lewicę niepodległościową. Włączył się do prac Centralnego Biura Szkolnego działającego w Królestwie Polskim oraz nawiązał współpracę ze Zrzeszeniem Nauczycielstwa Szkół PoczątkowychJerzy Holzer, Jan Molenda, Polska w pierwszej wojnie światowej, Warszawa 1967, s. 398. Z tym ostatnim 15 kwietnia 1919 połączył się w Związek Polskiego Nauczycielstwa Szkół PowszechnychZbigniew Marciniak, Procesy zjednoczeniowe w ruchu nauczycielskim na ziemiach polskich w latach 1915-1919, Warszawa 1969, s. 121. Do głównych działaczy ZPNL należeli: Stanisław Nowak (prezes), Stefan Zaleski, Julian Smulikowski, Józef Parczyński, Henryk Kanarek-Rowid, Wincenty Bierońskiego, Karol Balicki, Mieczysława Sieczkowska, Józef Bałaban, Stefan ZaleskiEugenia Podgórska, Krajowy Związek Nauczycielstwa Ludowego .., s. 162-164.