thumb|Różne narzędzia tortur – żelazna dziewica z prawej thumb|Żelazna dziewica (narzędzia tortur; wektoryzacja ryciny encyklopedycznej z 1902 roku) Żelazna dziewica (dziewica norymberska) – rzekome (nieustalona historyczność) urządzenie do wykonywania brutalnej kary śmierci lub tortur, należące do kategorii płaszcza hańby. Było to pudło o kształcie i rozmiarze dopasowanym do ciała ludzkiego, zaopatrzone w żelazne, dwuskrzydłowe drzwi.

Na początku XIX wieku powątpiewano w istnienie tego urządzenia. Sytuację miał ustalić kustosz archiwum w Norymberdze, który w roku 1832 odnalazł dokumenty potwierdzające, że używano żelaznej dziewicy w miejscowym zamku. Według Tadeusza Maciejewskiego pierwsza zachowana pisemna wzmianka o egzekucji z użyciem żelaznej dziewicy pochodzi z dzieła Gustawa Freytaga „Bilder aus der deutschen Vergangenheit” (1515). Znajduje się tam opis wyroku, jaki wykonano na pewnym fałszerzu, którego zamknięto we wnętrzu sarkofagu na trzy dni.