W pojęciach politologii zachodniej określany jest jako „całkowicie nowa, wielopoziomowa formacja polityczna, która łączy w sobie elementy bonapartyzmu, klasycznego faszyzmu z okresu międzywojennego (w szczególności wariantu włoskiego) i współczesnego populizmu Silvio Berlusconiego”, w pojęciach zachodniej filozofii politycznej jako „Panrosyjska odmiana ultranacjonalizmu, przesuwająca Rosjan na stanowisko dominującego narodu aryjskiego”. Co więcej, podkreśla się, że „putinizm w XXI wieku stał się pojęciem równie znaczącym jak stalinizm w XX wieku”.
U zalążków putinizmu leżą zmiany społeczno-polityczne lat 1990., szczególnie rozpad ZSRR i wpływ Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego na tok tych przemian, oraz wynikły z nich wewnętrzny spór o kształt państwowości rosyjskiej, jaki toczyli między sobą Prezydent Boris Jelcyn, parlament Rosji, zwolennicy silnej władzy prezydenckiej i zwolennicy silnej roli organów ustawodawczych. Ustrój przyjął postać dojrzałą począwszy od 2012 roku, gdy Dmitrij Miedwiediew kończył kadencję prezydencką, a Władimir Putin rozpoczynał trzecią kadencję prezydencką.