Paleja – zabytek literacki z kręgu kultury bizantyńskiej skąd został przeniesiony do kultury starosłowiańskiej łączący ze sobą swobodną parafrazę historii biblijnych głównie z Oktateuchu (księgi Starego Testamentu od Księgi Rodzaju do Rut) i Ksiąg Królewskich, z różnymi tekstami o charakterze religijnym, polemicznym i legendarnym (np. pochodzącymi z tradycji żydowskiej lub mitologii). Paleja występuje w trzech różniących się wersjach: historycznej, komentowanej i chronologicznej.
Nazwa „paleja” jest transkrypcją greckiego terminu παλαιὰ (występującego np. w terminie ἡ παλαιὰ διαθήκη – pol. Stary Testament). Słowiański zapis występował w wielu formach np. палеа, палеѧ, палѣѧ, палїа czy палиѧ.
Paleja historyczna Paleja historyczna (zwana niekiedy Paleą bizantyńską) jest najbardziej zwięzła spośród trzech jej typów. Powstała w Bizancjum ok. IX w. Tekst utworu obejmuje okres od stworzenia świata do panowania króla Dawida. Niektórzy badacze uważają, że na język starosłowiański została przetłumaczona tylko raz, inni uważają, że trzykrotnie (po raz pierwszy najpewniej w Bułgarii na przełomie X i XI w., oraz dwukrotnie na Rusi w XIV–XV w.).