Komedia Skowronki na uwięzi (1969) Menzla ze względu na swoją wymowę polityczną została odesłana na półkę, a reżyser Pociągu pod specjalnym nadzorem zmuszony był kontynuować swą działalność, posługując się regułami kina socrealistycznego. Inicjatywę w zakresie awangardowej twórczości filmowej w obrębie Czechosłowacji przejęli Słowacy. Jakkolwiek Menzel powrócił do delikatnej ironii swych nowofalowych filmów w kasowych dziełach Postrzyżyny (1980), Wsi moja sielska, anielska (1985) tudzież Koniec starych czasów (1989), nie miały one siły wywrotowej pierwszych dzieł reżysera. W latach 80. XX wieku jednym z nielicznych czeskich reżyserów filmowych, którzy przyciągnęli uwagę międzynarodowej publiczności, był Jan Švankmajer, autor surrealistycznych filmów animowanych krytycznie oceniających kondycję ludzką Czechów w okresie zimnej wojny (np. Wymiar dialogu, 1982); Švankmajer kontynuował z powodzeniem swoją karierę animatora również po transformacji ustrojowej w Czechosłowacji, na przykład w skrajnie krytycznym wobec konsumpcjonizmu dziele Jedzenie (1992).