Polsko-Niemiecki Instytut Badawczy został utworzony wspólnie z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza, z którym Uniwersytet Europejski Viadrina współpracuje od 1991 roku w ramach Collegium Polonicum w Słubicach jako wspólna instytucja dydaktyczno-naukowa. Porozumienie o utworzeniu zostało podpisane w Poznaniu 2 marca 2012 roku, a uchwała o utworzeniu przez Prezydenta Pleugera i Rektora Marciniaka 19 października 2012 roku w Słubicach.

Struktura Instytutu Polsko-Niemiecki Instytut Badawczy był jednostką Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, niezwiązaną z żadnym wydziałem i podległą bezpośrednio Rektorowi, tym samym podlegającą wyłącznie prawu uniwersyteckiemu i innym przepisom na stronie polskiej. Jego ponadnarodowy charakter opierał się na regulaminie Instytutu, który był załącznikiem do uchwały odnośnie do utworzenia Instytutu podpisanej wspólnie przez Uniwersytet Europejski Viadrina i Uniwersytet im. Adama MickiewiczaAmtliche Bekanntmachungen der Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder), 18. Jahrgang, 28.09.2012, Nr. 3 https://www.europa-uni.de/de/struktur/verwaltung/dezernat_2/amtliche_bekanntmachungen/ab-2012/AmBek-3_2012_28-09-2012.pdf.. Regulamin określał Polsko-Niemiecki Instytut Badawczy jako „wspólną jednostkę naukowo-badawczą Uniwersytetu im.