thumb|Pietro de Rossi, Portret podwójny Zofii i Elizy Branickich, 1840, Muzeum Narodowe w Warszawie Zofia z Branickich Odescalchi (ur. 2 września 1821, zm. 18 sierpnia 1886 w Bassano) – polska arystokratka, która w drugiej połowie XIX wieku wywierała wpływ na politykę Watykanu, zwłaszcza wobec sprawy polskiej, działaczka społeczna, polityczna, kościelna i filantropka, rysowniczka i malarka amatorka, mecenaska sztuki i protektorka artystów.

Życiorys Średnia córka Władysława Branickiego i Róży Branickiej z Potockich Zofia Katarzyna Róża urodziła się 2 września 1821Annuario della nobiltà italiana 1879, Pisa 1878, s. 310–311.Jerzy Sewer Dunin Borkowski, Rocznik szlachty polskiej, t. 1, Lwów 1881, s. 179.. Jako miejsce narodzin wskazywane są różne miejscowości: Luboml, Tomaszpol koło JampolaJan Wszołek, Zofia Katarzyna Odescalchi (z domu Branicka), [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIII, Warszawa 1978, s. 535-536.Zbigniew Sudolski, W błękitnym kręgu. Opowieść o Elizie z Branickich Krasińskiej i jej środowisku, Pułtusk 2004, s. 31. lub Biała CerkiewElena Felluca, Sophia Rosa Katharina Branicka, principessa Odescalchi, „Gente di Bracciano”, nr 22 z grudnia 2018, s. 10–11..