Zeca Afonso lub Zeca, właśc. José Manuel Cerqueira Afonso dos Santos (ur. 2 sierpnia 1929 w Aveiro, zm. 23 lutego 1987 w Setúbal) – portugalski piosenkarz folkowy i nauczyciel.
Życiorys Urodził się 2 sierpnia 1929 r. w Aveiro jako drugi syn i trzecie z trojga dzieci sędziego José Afonso i nauczycielki Marii das Dores. Dzieciństwo spędził częściowo pod opieką wuja w Portugalii, a częściowo w Mozambiku i Angoli, gdzie pracował jego ojciec. W 1940 r. podjął naukę w liceum w Coimbrze. Za sprawą drugiego wuja należał przez pewien czas do wspierającą reżim Młodzieży Portugalskiej. Kiedy w 1942 r. Japończycy zajęli portugalski Timor Wschodni, gdzie wówczas przebywali jego rodzice, Afonso stracił z nimi kontakt aż do końca wojny. Wówczas, jeszcze jako licealista, zaczął śpiewać i zaangażował się w działalność nieformalnych organizacji studenckich na Uniwersytecie w Coimbrze, dzięki czemu mógł występować na organizowanych na uczelni występach. Szkołę średnią ukończył w 1949 r. i zaczął studia historyczne i filozoficzne.