Do końca XVIII w. literatura ukraińska tworzona jest w języku staroruskim, to jednak wielu pisarzy, zwłaszcza poeci i satyrycy, posługiwało się językiem ewoluującym w kierunku języka ukraińskiego. Za najwybitniejszego twórcę okresu Oświecenia uważa się Hryhorija Skoworodę (1722–1794), filozofa, poety i moralisty. Oprócz traktatów filozoficznych i poezji, uprawiał też popularny w epoce Oświecenia gatunek bajki. Język Skoworody jest przykładem ewolucji języka cerkiewnosłowiańskiego w język ukraiński.
Wiek XIX thumb|Iwan Kotlarewski
Romantyzm thumb|Taras Szewczenko Podwaliny pod współczesną literaturę ukraińską zostały zainicjowane pod koniec XVIII wieku, na fundamentach ludowości. Preludium był traktat historyczny Historia Rusów (autorstwo nieustalone, Hryhorij Połetyka albo Ołeksandr Bezrobodko (Bezrobod’ko), który szczególnie podkreślał, jak sam autor stwierdził: znaczenie wojny narodowowyzwoleńczej 1648–1654.