Okręty ratownicze projektu 12 – seria polskich okrętów ratowniczych Marynarki Wojennej z okresu zimnej wojny, obejmująca cztery okręty o oznaczeniach R-20 – R-23, w służbie od 1955 roku do początku lat 80. Jeden z nich był sprzedany następnie dla marynarki Indonezji. Były pierwszymi wyspecjalizowanymi okrętami ratowniczymi polskiej floty. Projekt powstał na bazie budowanych w Polsce lugrotrawlerów rybackich.
Historia Okręty wywodziły się z zaprojektowanej w Polsce i budowanej w Stoczni Północnej w Gdańsku serii lugrotrawlerów typu B-11, której ulepszeniem był typ B-17. Jako statki rybackie, serie te nie cieszyły się dobrą opinią ze względu na problemy ze statecznością. W toku budowy cztery kadłuby typu B-17 (według części publikacji, B-11) zostały zakupione dla Marynarki Wojennej i ukończone jako okręty ratownicze. Zmieniony projekt o numerze 12 opracowano w Centralnym Biurze Konstrukcji Okrętowych nr 2.
Wszystkie cztery jednostki projektu 12 weszły do służby między marcem a czerwcem 1955 roku. Początkowo nosiły oznaczenia AR-20 – AR-23, 20 września 1959 roku zmienione na R-20 – R-23. Stały się pierwszymi wyspecjalizowanymi pełnomorskimi okrętami ratowniczymi polskiej floty.