Kształtujący się kalifat był nie tylko znacznie potężniejszy i groźniejszy niż Persja kiedykolwiek, ale także spowodował zerwanie politycznej jedności świata śródziemnomorskiego i przesunięcie centrum władzy na wschód; najpierw do Damaszku, a następnie do Bagdadu. Bizancjum zostało przez Arabów okrojone terytorialnie i zmuszone do obrony, oraz straciło dotychczasowe znaczenieGregorij Ostrogorski, Dzieje Bizancjum, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 141..
Przemiany polityczne i społeczne Kryzys państwowy doprowadził do głębokich przemian w społeczeństwie i kulturze Bizancjum, które zostały zakończone dopiero w IX wieku. Cesarstwo od czasów Herakliusza było bardziej zmilitaryzowane. Cywilna struktura administracyjna, ustanowiona przez Dioklecjana i jego następców została zastąpiona temami, którymi kierował strateg, czyli dowódca wojskowyGregorij Ostrogorski, Dzieje Bizancjum, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 129.. W ten sposób zniesiono rozróżnienie na hierarchię cywilną i wojskową. Wraz ze stratami terytorialnymi administracja została usprawniona, a władza centralna wchłonęła starą administrację prowincjonalną prefekturGregorij Ostrogorski, Dzieje Bizancjum, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 130..