„Deliberowanie” jest używane, gdy głównym celem wypowiedzi jest zachęcanie, odradzanie, przestroga, upominanie czy wzywanie do czegoś.

Wypowiedź osądzająca Wypowiedź osądzająca obejmuje wszystkie wypowiedzi odnoszące się do czasu przeszłego, które oskarżają albo bronią czy też dowodzą, że coś jest prawdziwe lub nieprawdziwe. Autor tego rodzaju wypowiedzi występuje w roli „sędziego” zagadnień, problemów, spraw filozoficznych, moralnych, religijnych itp. Wypowiedź osądzająca ma często charakter polemiczny.

Wypowiedź oceniająca Wypowiedź oceniająca, zwana też demonstratywną lub popisową, obejmuje wszystkie wypowiedzi dotyczące czasu teraźniejszego, zawierające pochwałę albo naganę osób, rzeczy, problemów, wartości itp.

Pochwała i nagana mogą być wypowiadane bezpośrednio we własnym imieniu, choć często są wyłożeniem poglądów podzielanych przez odbiorcę. Wypowiedzi tego rodzaju mają zazwyczaj zastosowanie okolicznościowe, które nie wymaga od odbiorcy konkretnych rozstrzygnięć czy wyborów. Wypowiedź oceniająca często przyjmuje formę panegiryku, spotykaną w najprzeróżniejszych odmianach wypowiedzi pochwalnych.