Twierdza Kastel () – zabytkowa, XVI-wieczna twierdza na lewym brzegu rzeki Vrbas w centrum Banja Luki – stolicy Republiki Serbskiej, położonej na obszarze Bośni i Hercegowiny.
Historia Najstarszymi śladami stałego pobytu ludzi w miejscu, w którym znajduje się twierdza Kastel, są odnalezione na jej terenie pozostałości neolitycznej osady. Pierwsze umocnienia w tej lokalizacji powstały już za czasów starożytnego Rzymu – odnajdywano tu ślady obozu rzymskiego (castrum Romanum), między innymi ówczesne monety, ceramikę czy elementy architektury; podczas budowy mostu przez Vrbas w 1885 roku natrafiono także na ołtarz Jowisza, uważany za jedno z najważniejszych znalezisk tego obszaru. Lokalizacja ta miała strategiczne znaczenie dla Rzymian: imperium było narażone na częste ataki ludów barbarzyńskich, a przez dorzecze Vrbas przebiegała jedna z dogodniejszych dróg dla najeźdźców.
Znajdują się tu także ślady osadnictwa wczesnosłowiańskiego, datowane na okres wczesnego średniowiecza (od VIII do XII wieku). Niektóre przypuszczenia wskazują, że w tym miejscu znajdowało się starożytne bośniackie miasto Vrbas.