Powinien posiadać mechanizmy: konkurencji między ubezpieczycielami i świadczeniodawcami. Mechanizmy są samoregulujące, potrafiące dostosować się do zmian demograficznych, wzrastających potrzeb zdrowotnych, zmieniających się kosztów.
W finansowaniu świadczeń zdrowotnych decydujący udział mają środki publiczne (bon zdrowotny), ze współudziałem środków prywatnych. Istnieje możliwość funkcjonowania dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych. Wszyscy świadczeniodawcy mają równe prawa. Administracyjne limitowanie liczby świadczeń refundowanych, które mogą wykonać poszczególne podmioty lecznicze, jest niedopuszczalne.
Szczegółowe rozwiązania odnoszące się do opisanych założeń racjonalnego systemu opieki zdrowotnej, zawarte są w opracowaniach: Racjonalny system opieki zdrowotnejRp. K. Bukiela i W. Misińskiego, Racjonalny system opieki zdrowotnejRp. Porozumienia Środowisk Medycznych, Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym – projekt Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy z 2005 i Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym – projekt społeczny Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy z 2007.