Zrozumienie sensu i znaczenia podstawowego problemu filozofii pozwala zorientować się w całej różnorodności teorii, prądów, kierunków filozoficznych, zmieniających się na przestrzeni tysiącleci. Istnieją tylko dwa główne kierunki w filozofii: materializm i idealizm. Oznacza to, że każda teoria filozoficzna, bez względu na jej specyfikę, jest w ostatecznym wyniku z uwagi na swoją treść materialistyczna lub idealistyczna. W podziale nurtów filozoficznych na materialistyczne i idealistyczne wyraża się dobitnie partyjność filozofii, jej nierozerwalny związek z określonymi — postępowymi lub też reakcyjnymi — klasami społecznymi i grupami.
Wszyscy materialiści traktują czynnik duchowy jako produkt czynnika materialnego. Jednakże marksistowskie rozwiązanie podstawowego problemu filozoficznego, będąc dalszym rozwinięciem tego punktu widzenia, wyróżnia się swoim dialektycznym charakterem: czynnik duchowy jest produktem rozwoju materii, właściwością wysoko zorganizowanej materii.
Opinie niemarksistowskie Głównym zagadnieniem Krytyki czystego rozumu Immanuela Kanta było: "Jakim sposobem mogą powstawać