Pierwotnie traktowane było jako drugi środek prawny, po instytucji wywłaszczenia, umożliwiający przekształcanie stosunków własnościowych przez ograniczanie własności prywatnej i zapewnienie państwu większej kontroli nad obrotem nieruchomościami.
Prawo pierwokupu w Kodeksie cywilnym W Kodeksie cywilnym instytucja prawa pierwokupu została skonstruowana w oparciu o istnienie trzech podmiotów. osoba uprawniona, której prawo pierwokupu przysługuje, zobowiązany, który jest obciążony obowiązkami z tytułu ustanowienia prawa pierwokupu osoba trzecia, na rzecz której zobowiązany sprzedaje rzecz obciążoną prawem pierwokupu. Uprawnionemu przysługuje przywilej pierwszeństwa kupna rzeczy lub prawa objętego pierwokupem, na wypadek gdyby zobowiązany sprzedał je osobie trzeciej. Należy pamiętać, że prawo pierwokupu ogranicza zobowiązanego wyłącznie w przypadku sprzedaży, nie zaś przenoszenia własności na podstawie innego tytułu prawnego, jak darowizna, zamiana, wniesienie tytułem wkładu niepieniężnego do spółki kapitałowej, czy wyzbycia się własności na podstawie innych czynności prawnych (np. rozrządzenie testamentowe) lub zdarzeń prawnych (wywłaszczenie).