Zasada działania Stożek pirometryczny ma postać smukłego, trójściennego ostrosłupa o podstawie trójkąta, uformowanego z jednorodnej mieszanki surowców ceramicznych – glin, topników i dodatków kontrolujących temperaturę mięknięcia. Mieszankę dobiera się tak, aby w ściśle określonych warunkach nagrzewania stożek zmiękł i ugiął się pod własnym ciężarem, aż czubek znajdzie się na poziomie podstawy. Moment ten uznaje się za osiągnięcie zadanego poziomu pracy cieplnej, odpowiadającej danej temperaturze równoważnej.
O ugięciu stożka decydują zarówno temperatura, jak i czas jej oddziaływania, a także atmosfera w piecu (utleniająca, redukująca). Dlatego stożki nie są klasycznymi termometrami, lecz wskaźnikami stanu dojrzałości wypalanego czerepu lub szkliwa.W praktyce przyjmuje się, że stożek jest „wypalony”, gdy jego czubek opada do poziomu podstawy pod kątem około 8° względem pionu.