Są to reliktowe formy dawnych ruchów masowych oraz efekty współczesnych, katastrofalnych procesów morfogenetycznych.
W Polsce wyróżnia się cztery strefy różniące się występującymi powierzchniowymi skałami glebotwórczymi: Sudety i ich przedgórze — w górach występują głównie paleozoiczne skały magmowe i metamorficzne (m.in. granity, gnejsy, łupki krystaliczne), ale też wapienie i piaskowce, zaś na przedgórzu utwory pyłowe. Tworzą się z nich gleby bielicoziemne, rankery (granity, gnejsy), gleby brunatne (łupki metamorficzne, piaskowce) i gleby płowe (pyły). Wyżyny środkowopolskie — występują głównie paleozoiczne i mezozoiczne skały osadowe (wapienie, dolomity, kreda, margle), z których tworzą się rędziny. Karpaty i Pogórze — góry są zbudowane głównie ze skał fliszowych (naprzemienne warstwy kredowych lub trzeciorzędowych piaskowców i łupków), ale też ze skał magmowych i metamorficznych (Tatry Wysokie i Zachodnie) lub ze skał węglanowych (Pieniński Pas Skałkowy, Tatry Reglowe). Na Pogórzu i w Kotlinach Karpackich zalegają pyły lessopodobne. Powstają z nich, odpowiednio, gleby brunatne; gleby inicjalne, rankery i bielice; rędziny;