Morfologia Średniej wielkości koliber o długim, zakrzywionym dziobie. Górna szczęka szara, żuchwa czerwona. Czoło, szczyt głowy, potylica, kark i grzbiet w kolorze szarym z lekko zielonkawym odcieniem. Kuper szary z białymi długimi piórami na ogonie. Kantarek i policzki ciemnoszare. Pasek oczny i pasek policzkowy białawe. Gardło i przód szyi białawe, tworząc śliniak w kształcie brody. Spód ciała szary. Skrzydła czarne z łupkowymi obrzeżami lotek. Nogi łupkowe. Obie płcie podobne. Samica ma nieco krótszy, ale bardziej zakrzywiony dziób, oraz krótsze skrzydła od samca. Młodociane mają ochrowe brzegi piór pokryw nadogonowych. Długość ciała około 13–14 cm, masa ciała 4–6 g.
Zasięg występowania Pustelnik białobrody występuje na terenach nizinnych na wschód od Andów oraz w niższych partiach Andów – na dużym obszarze zachodniej i południowej Wenezueli, w Kolumbii, Ekwadorze, Peru, północno-wschodniej Boliwii i zachodniej części brazylijskiej Amazonii. Zasięg jego występowania (EOO, Extent of Occurrence), według szacunków organizacji BirdLife International, obejmuje około 5,33 mln km².