W wyniku reformacji pojawił się podział Kaszubów na ewangelików i katolików. Ci pierwsi doświadczali rosnącej presji germanizacyjnej; o ile w XVI i XVII stuleciu Szymon Krofey i Michał Mostnik mogli z myślą o nich wydać Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow oraz Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski, to w XVIII-wiecznym Królestwie Prus – mimo że król w 1735 roku nakazał uwzględniać potrzeby językowe kaszubskojęzycznych wiernych – w praktyce dążono do monopolizacji ewangelickiego życia religijnego przez język niemiecki (do chwilowej poprawy sytuacji Kaszubów doszło podczas okupacji rosyjskiej podczas wojny siedmioletniej). Równocześnie Kościół katolicki na Kaszubach stosował w nauczaniu język polski. W rezultacie Kaszubi wyznania ewangelickiego skłaniali się w XIX stuleciu ku niemieckiej tożsamości narodowej, zaś Kaszubi wyznania katolickiego uznawani byli za Polaków.
Za początek kaszubskiego ruchu narodowego uważa się działalność Floriana Ceynowy, który w 1850 opublikował artykuł Kaszebji do Pólochov. W opozycji do poglądów Ceynowy, postulującego współpracę – w duchu panslawizmu – Kaszubów i Polaków jako odrębnych narodów, stali m.in.