Środa, jako miasto królewskie, obdarzona była przez polskich królów szczególnymi względami. Po fundacji miasta na prawie niemieckim przed 1233 rokiem, wybudowano także nowy kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Przy kościele istniała już wówczas plebania, którą król – jako patron – obdarzał znaczne osobistości ze swego dworu lub kancelarii.
Pierwsze próby erygowania kolegiaty znane są od dnia 11 listopada 1421, gdy mieszczka Anna, wdowa po Mikołaju Anderlinie, wyznaczyła pełnomocnika przez konsystorzem w Poznaniu w sprawie darowizny na rzecz powstania albo kolegium mansjonarzy albo kanoników w Środzie. Ten fakt zbiega się ze staraniem miejscowego proboszcza i kanonika poznańskiego Bartłomieja Rynka (zm. 1426). Ks. Rynek gotów był z własnego majątku ufundować i uposażyć kapitułę kolegiacką.
Prośba ks. Rynka skierowana została do króla Władysława Jagiełły, a ten przekazał ją prymasowi Mikołajowi Trąbie i biskupowi poznańskiemu Andrzejowi Łaskarzowi z Gosławic.