Niełupki o twardych ścianach zagłębione w rozrośniętym i zasychającym w czasie ich dojrzewania dnie kwiatowym, w którym zachowują się otworki po kanaliku znamienia. Nasiona są okazałe, jajowate, zawierają duży zarodek i dwa okazałe, mięsiste liścienie zrośnięte brzegami i tworzące kubeczkowatą strukturę otaczającą rozwijające się już w nasionie 3 lub 4 ciemnozielone zawiązki pierwszych liści. Bielma brak. Nasiona tkwią luźno w gąbczastym dnie kwiatowym, które po ich dojrzeniu się rozpada.
Biologia Byliny. Kwiaty zapylane są przez chrząszcze. Nasiona (orzeszki) są niezwykle długowieczne. Odkryte w Japonii nasiona lotosów liczące około 2 tysięcy lat wykiełkowały, a otrzymane z nich rośliny zakwitły.
Pędy roślin zawierają członowane rurki mleczne oraz przestrzenie wewnątrz blaszki liściowej wypełnione sokiem mlecznym.
Systematyka Ze względu na zewnętrzne podobieństwo lotosy dawniej zaliczano do grzybieniowatych Nymphaeaceae. Podobieństwo tych roślin okazało się być jednak wynikiem konwergencji – nie są to taksony spokrewnione.