Morfologia Średniej wielkości dzięcioł o średnio długim, spiczastym i czarnym dziobie, z lekko zakrzywioną górną krawędzią. Tęczówki w kolorze brązowym lub kasztanowobrązowym. Nogi silne, zielonoszare. Pióra czoła i górnej części głowy tworzą czarną czapeczkę. Tył głowy czerwony, a niekiedy cały wierzch głowy jest czerwony. Gardło, podbródek i dolna część szyi czarne. Policzki, okolice oczu i uszu żółtawo-białe. U samców ciemnoczerwone wąsy i boki czoła. Spód ciała bladożółty z czarnymi gęstymi pręgami, mocniej zaznaczonymi w górnej części. Zad i grzbiet oraz pokrywy skrzydeł brązowozielone z wąskimi czarniawymi prążkami. Górna część ogona ciemnobrązowa. Długość ciała około 26–27 cm; masa ciała podgatunku nominatywnego wynosi 73–90 g.
Zasięg występowania Dzięcioł czarnogardły występuje w zachodniej części Ameryki Południowej w Andach Środkowych. Zasięg jego występowania według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 471 tys. km². Zwykle zasiedla obszary od wysokości 500 m n.p.m. do 2800 m n.p.m. (inne źródła podają nieco inne granice np. 190–4770 m n.p.m.). Lokalnie zasiedla obszary położone wyżej – do 3400 m n.p.m. na zachodnich zboczach Andów, w górach wokół doliny rzeki Marañón 1700–4300 m n.p.m., a w obszarze Kordyliery Białej do wysokości 4000 m n.p.m. Poszczególne podgatunki występują: C. a.