Spółdzielnia oszczędnościowo-pożyczkowa (SOP) – dobrowolne i samorządne zrzeszenie członków, mające na celu podniesienie zarobków członków, prowadzenie działalności gospodarczej oraz kulturalno-wychowawczej.
Początki działalności spółdzielczości oszczędnościowo-pożyczkowej były zróżnicowane w poszczególnych zaborach, z uwagi na panujące przepisy prawa i lokalne zwyczaje. Po odzyskaniu niepodległości kraju ukazały się regulacje prawne, pozwalająca na integrację spółdzielczości oszczędnościowej ze spółdzielczością pożyczkową.
Powstanie spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowych Powstanie ruchu spółdzielczego związanego z ideą oszczędzania i pożyczania wiążą się z uwłaszczeniem chłopów i powstawaniem samodzielnych gospodarstw rolnych. Był to koniec funkcjonowania systemu feudalnego, zaś postęp agrotechniczny był czynnikiem, który spowodował wzrost zapotrzebowania na kredyt, który był na ogół drogi i udzielany na zasadach lichwiarskich. Zaczęły powstawać pierwsze spółdzielnie łączące w sobie elementy pożyczkowe z elementami oszczędnościowymi.