Archetypy systemów – struktury systemów, które wytwarzają charakterystyczne wzorce zachowań. Takie systemy, przedstawiane w formie pętli przyczynowości mają podobne struktury. Zidentyfikowanie archetypu systemu i znalezienie tzw. „dźwigni” umożliwia skuteczne zmiany w systemie. Podstawowe archetypy systemów zostały nazwane i opisane przez Petera Senge’a, w książce pt. Piąta dyscyplina (oryg. ).
Pętle przyczynowości Podstawą myślenia systemowego jest stwierdzenie, że każda akcja wywołuje reakcję. W dynamice systemu reakcja ta nazywana jest sprzężeniem zwrotnym. Istnieją dwa rodzaje informacji zwrotnej – wzmacniająca pętla sprzężenia zwrotnego i równoważąca pętla sprzężenia zwrotnego. Gdy sprzężenie zwrotne (lub reakcja) nie następuje natychmiast, mówimy, że proces zawiera opóźnienia. Dowolny system można narysować jako diagram złożony z pętli przyczynowości – obejmujących działania, sprzężenia zwrotne i opóźnienia.
Wzmacniająca pętla sprzężenia zwrotnego (+) Wzmacniająca pętla sprzężenia zwrotnego (lub wzmacniające sprzężenie zwrotne) przyspiesza dany trend procesu. Jeśli trend jest rosnący, wzmacniające (pozytywne) sprzężenie zwrotne przyspieszy wzrost. Jeśli trend jest spadkowy, przyspieszy to spadek.