Materializm historyczny Uchodzi za współtwórcę (obok Marksa) koncepcji materializmu historycznego, w myśl której idee i wyobrażenia są zawsze wyrazem konfliktu klasowego w obrębie społeczeństwa. Materializm historyczny zakłada, że to nie świadomość ludzi określa ich byt, a raczej odwrotnie, byt określa świadomość, przez „byt” rozumiał warunki społeczno-ekonomiczne. Z tym związane jest pojęcie „fałszywej świadomości”, które odnosi się do tego, że prawdziwe przyczyny danego zjawiska historycznego (np. reformacji czy romantyzmu) są wiązane z ideami (np. religią, filozofią), a nie z prawdziwymi siłami społeczno-ekonomicznymi (np. dążeniem klas posiadających do tłumienia buntów robotniczych).
Engels zastosował i przestawił tę teorię m.in. w książce „Wojna chłopska w Niemczech” (1850), poświęconej powstaniu chłopskiemu w latach 1524–1526.