Przeszłość – wiersz Cypriana Kamila Norwida napisany w 1865, będący polemiką z heglowską filozofią dziejów.
Utwór został napisany w 1865 w okresie przygotowywania przez Norwida tomu poezji Vade-mecum i został do niego włączony jako jego drugie ogniwo. Po raz pierwszy ukazał się drukiem w 1937 w tomie Zebranych utworów Zenona Przesmyckiego.
Kontekst W Przeszłości Norwid polemizuje z rozumieniem historii przez Hegla, któremu służy ona do wyjaśnienia chwili obecnej. Cały rozwój społeczeństw zmierza w jego ujęciu do teraźniejszości państwa pruskiego i berlińskiej katedry filozofa. Etapy rozwoju historycznego są względne i dają się wyjaśnić jedynie przez odniesienie ich do etapów następujących po nich. Zło staje się dobrem, jako miniony etap rozumnego rozwoju. Gwałt może otworzyć perspektywy na lepsze jutro.
Treść Utwór rozpoczyna się polemiką w kwestiach ontologicznych, wykładanych ze stanowiska filozofii chrześcijańskiejː to nie Bóg, lecz człowiek, poprzez grzech pierworodny, sprowadził na świat czas, śmiertelność, cierpienie. W kolejnych dwóch wersach poeta przechodzi od biblijnego Adama do współczesnych koncepcji, z którymi polemizuje. Ten kto jak Adam narusza boskie prawa, próbuje odepchnąć, odrzucić historię i tradycję, która staje mu się nieznośna.