Treść mały|Gustaw Ehrenberg, jeden z kapłanów zemsty. Analizując różnice między pierwszym pokoleniem emigrantów z 1830 a obecną emigracją z lat 1846-1848, autor dochodzi do wniosku, że pierwszych charakteryzowała przedrewolucyjna, wojownicza żołnierskość w typie generała Chłopickiego, podczas gdy potęgą poruszającą wątłym ramieniem należącego do drugiej generacji Bema jest raczej rycerskość. Nadmiar ścisłej żołnierskości ograniczał ruch i rozmach pierwszej generacji. Jej nieobecność w drugim pokoleniu jest przyczyną jego nieograniczoności. Zanim żołnierstwo pierwszych przeszło w święty heroizm, objawiało się fenomenami ducha, a to w bladej, trzęsącej iskrami komecie Zawiszy, a to w krwawym meteorze Konarskiego. Pod tak zawichrzonym firmamentem rosło pokolenie wychowywane w tradycyjnej nienawiści do Moskali i obcych profesorów i na suchej, katechizmowej miłości bliźniego. Nie znalazł się w tym czasie żaden kapłan, który by uczył rozróżniać ofiary i męczeństwa od zamęczeń fatalnych, odwagę od nierozwagi, Opatrzność od fatalności.