Prawo osobowe – część wprowadzonego przez Gaiusa podziału prawa na prawo dotyczące osób, rzeczy i skarg (personae, res, actiones). We współczesnych systemach prawnych prawo osobowe wchodzi w skład części ogólnej prawa cywilnego. Osobą w rozumieniu prawa jest każdy, kto został wyposażony przez prawo w zdolność prawną, zwaną też osobowością prawną. Prawo współcześnie przyznaje osobowość prawną każdemu człowiekowi. Ta zasada nie była znana prawu rzymskiemu. Prawo rzymskie, będąc systemem odnoszącym się w głównej mierze do własności rzeczy i wynikających z tego przywilejów i obowiązków, najwięcej norm wyprowadzało właśnie z posiadania określonej osobowości i zdolności prawnej.
Osoby prawne Prawo rzymskie nie znało tego terminu, ale stworzyło podstawy teorii osobowości prawnej. Najwcześniej jako podmioty inne niż osoby fizyczne zaczęto traktować gminy miejskie (municipia, civitates), które przed inkorporacją tworzyły osobne państwa. Pomimo utraty samodzielności politycznej zachowały odrębność samorządową oraz sądownictwo i samodzielność gospodarczą, rządząc się w sprawach majątkowych prawem prywatnym. Pretor nadał im zdolność procesową jako samodzielnym podmiotom, które mogły występować w sądzie za pośrednictwem przedstawicieli (actores seus sindici).