Teoria marksistowska mały|Dziewczynka zatrudniona w fabryce zabawek (Anglia, 1917) Teoria wyzysku Karola Marksa jest jednym z głównych elementów analizowanych w ekonomii marksistowskiej. Niektórzy teoretycy społeczni uważają ją za kamień węgielny myśli marksistowskiej. Marks przypisywał szkockim pisarzom oświeceniowym jako pierwszym materialistyczną interpretację historii. W swojej Krytyce Programu Gotajskiego ustalił zasady, które miały rządzić dystrybucją pomocy społecznej w socjalizmie i komunizmie – zasady te obejmowały dystrybucję dla każdej osoby zgodnie z jej pracą i potrzebami. Wyzysk ma miejsce, gdy dwie wspomniane zasady nie są spełnione, czyli w sytuacji gdy pracownicy i pracownice nie otrzymują zapłaty zgodnie ze swoją pracą lub potrzebami. Ten proces wyzysku jest częścią redystrybucji pracy, zachodzącej podczas procesu wymiany przez pracowników i pracownice swojej bieżącej pracy produkcyjnej na wartość, zawartą w otrzymanych towarach. Wyzysk ma miejsce wtedy, kiedy wartość wytworzonych produktów przekracza wartość siły roboczej, czyli tworzy wartość dodatkową.