Mitologia Według purany Swayambhu Purana cała Kotlina była kiedyś wypełniona ogromnym jeziorem, z którego wyrósł lotos. Dolina stała się znana jako Swayambhu, co oznacza „stworzona sama przez siebie”. Nazwa pochodzi od samoistnego wiecznego płomienia (svyaṃbhu), nad którym później zbudowano Stupę.

W północno-zachodniej części świątyni żyją małpy (makaki królewskie) czczone jako bóstwa. Wiąże się z tym mit o Mandziuśri, bodhisattwie mądrości i nauki, który miał wznieść wzgórze, na którym dziś stoi Stupa. Zapuścił długie włosy, w których pojawiły się wszy. One miały się przekształcić w święte małpy.

Mandziuśri dostąpił wizji lotosu w Swayambhu i udał się tam, aby go uczcić. Zauważył, że dolina nadaje się na osadę i aby była dostępna dla ludzkich pielgrzymów, stworzył wąwóz w Chovar. Tak z jeziora wypłynęła woda i powstała depresja, w której dziś leży Katmandu. Z lotosu zaś powstało wzgórze, a jego kwiat przemienił się w świątynię. mały|lewo|275x275px|Swayambhunath w 1877 roku