thumb|Kołpaczek półjajowaty (Panaeolus semiovatus) Panaeolus (Fr.) Quél. (kołpaczek) – rodzaj grzybów należący do rodziny hełmiaczkowatych (Galeropsidaceae).
Charakterystyka Grzyby saprotroficzne wytwarzające owocniki zbudowane z kapelusza o blaszkowym hymenoforze i trzonu. Kapelusze mają pokrój paraboliczny, stożkowaty, dzwonkowaty lub półkulisty i przeważnie są higrofaniczne, pokryte komórkową, najczęściej suchą skórką. Blaszki po dojrzeniu mają czarniawe, nieregularne zabarwienie spowodowane niejednoczesnym dojrzewaniem zarodników. trama blaszek regularna. U niektórych gatunków na trzonach wstępuje pierścień. Zarodniki kołpaczków są spłaszczone, nieco kanciaste, o przeważnie gładkiej powierzchni (u niektórych gatunków szorstkie), z porą rostkową, a ich wysyp jest czarny. Grzyby z tego rodzaju rozwijają się na substratach bogatych w związki azotowe, czasami bezpośrednio na odchodach zwierząt hodowlanych.
Większość gatunków Panaeolus to grzyby halucynogenne.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Galeropsidaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
W 1849 r. Elias Fries utworzył podrodzaj Agaricus subgen. Panaeolus, w 1872 r. Lucien Quélet nadał mu rangę rodzaju Panaeolus. Synonimy: