thumb|Rosyjski niedźwiedź niszczy misternie ułożony domek z kart thumb|Japońska mapa satyryczna z rosyjskim niedźwiedziem jako symbolem Rosji thumb|Rysunek z rosyjskim niedźwiedziem i powstańcem styczniowym thumb|Krwiożerczy rosyjski niedźwiedź w nazistowskim tygodniku Das Reich thumb|Ukraińcy tańczą na nosie rosyjskiego niedźwiedzia w czasie Euromajdanu Rosyjski niedźwiedź (ros. Русский медведь) – rosyjski symbol narodowy wykorzystywany w sztuce, literaturze i propagandzie jako „ucieleśnienie rosyjskiej dumy narodowej” w Imperium Rosyjskim, Związku Radzieckim i Federacji Rosyjskiej.

Idea rosyjskiego niedźwiedzia, który umacnia rosyjskość, pojawiła się po raz pierwszy nie w Rosji, ale na Zachodzie, przy czym nie wiadomo w jakim dokładnie okresie się to stało. Jedno z najwcześniejszych zastosowań określenia „rosyjski niedźwiedź” pojawiło się w tragedii Makbet autorstwa Williama Shakespeare’a. W akcie 3, scenie 4 Shakespeare wspomniał o „nieustępliwym rosyjskim niedźwiedziu”. Ponadto niedźwiedź używany był często w brytyjskich karykaturach, a później także w Stanach Zjednoczonych, często w niezbyt pozytywnym kontekście. Czasami używano go, aby zasugerować, że Rosja jest „wielka, brutalna i niezdarna”.