Ryszarda Czepulis-Rastenis (ur. 1 sierpnia 1928 w Łodzi, zm. 20 lutego 1994 w Warszawie) – polska historyczka, profesor nadzwyczajna Instytutu Historii PAN, badaczka dziejów inteligencji polskiej XIX i XX wieku.
Życiorys Urodziła się w asymilującej się rodzinie żydowskiej w Łodzi. Podczas wojny i Zagłady, przetrwała zamknięcie w getcie łódzkim oraz wywiezienie do obozu w Oświęcimiu, gdzie straciła oboje rodziców. Wyzwolenia doczekała się w obozie Mauthausen.
Po wojnie ukończyła studia na Uniwersytecie Warszawskim uzyskując w 1953 tytuł magistra filozofii. W 1962 obroniła doktorat pt. Myśl społeczna twórców Towarzystwa Rolniczego (1842–1861), napisany pod kierunkiem prof. Niny Assorodobraj. W 1973 otrzymała habilitację, a w 1989 - tytuł profesora. W odróżnieniu do Józefa Chałasińskiego uznawała, że inteligencja polska wywodzi się z różnych grup społecznych, nie zaś jedynie ze szlachty.
W latach osiemdziesiątych XX wieku kierowała Pracownią Dziejów Inteligencji IH PAN. Współpracowała m.in. z Witoldem Kulą i Jerzym Jedlickim.