thumb|Najcenniejsza polska moneta: 100-dukatowa bydgoska donatywa dla Zygmunta III Wazy, 1621 mały|Donatywa gdańska wybita w srebrze dla Jana Kazimierza w 1660 roku thumb|Donatywa gdańska, 5-dukatowa wybita dla Jana III Sobieskiego Donatywa (od – darowizna, dar) – charakterystyczne dla Rzeczypospolitej szlacheckiej monety złote o wartości od 1,5 do nawet 100 dukatów lub srebrne o masie talara lub jego wielokrotności, bite okazjonalnie w darze dla władców i innych ważnych osobistości przez bogate miasta Prus i Inflant.
Historia Zwyczaj obdarowywania władców wywodzi się z Rzeszy niemieckiej, gdzie feudałowie na mocy uchwały sejmowej otrzymywali w dniu św. Jana lub na Święto Ofiarowania od lenników sumy pieniężne z przeznaczeniem na cele obronne. Po przyjęciu Prus – a potem także Inflant – do Rzeczypospolitej tamtejsze miasta kultywowały ten zwyczaj celem zjednywania łaski królewskiej.
Donatywy biły mennice miejskie w Gdańsku, Bydgoszczy, Toruniu, Elblągu i Rydze głównie z okazji wjazdów monarchów do tych miast. Od monet obiegowych różniły się tym, że na rewersie właściwie nie wyrażano nominału.
Pierwsza polska donatywa została wybita w 1552 r.