Kasztelanka – obraz Jana Matejki, namalowany w 1876 roku, zaginiony podczas II wojny światowej. Jego oryginalną kompozycję, kolorystykę oraz kształt uszkodzonego płótna znamy z zachowanej i przechowywanej w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie kopii, wykonanej przez Marię Lipkowską. Obraz przedstawia Stanisławę Serafińską (1846-1924) – córkę Joanny z Giebułtowskich i Leona Serafińskiego, siostrzenicę Teodory MatejkowejH. Blak, B. Małkiewicz, E. Wojtałowa, Nowoczesne malarstwo polskie. Katalog zbiorów. Cz. 1, Malarstwo polskie XIX wieku, Kraków, 2001, s. 451..

Historia Obraz został namalowany w krakowskiej pracowni domowej Jana Matejki, o czym wspomina w swoich wspomnieniach Stanisława Serafińska, przedstawiona na obrazieS. Serafińska, Jan Matejko. Wspomnienia rodzinne, Kraków 1958, s. 425.. Artysta stworzył Kasztelankę od marca do lipca 1876 rokuS. Serafińska, Jan Matejko. Wspomnienia rodzinne, Kraków 1958, s. 415-429.. Dzieło przyczyniło się do wybuchu zazdrości ze strony żony artysty, która w przypływie gniewu, zniszczyła swój portret w stroju ślubnym oraz nakazała to samo uczynić mężowi z portretem Kasztelanki. Matejko obciął wówczas naroża obrazu, mówiąc żonie, że to jedyne zachowane fragmenty płótna, które sam spalił. Zazdrość Teodory o siostrzenicę stała się powodem zerwania kontaktów z SerafińskimiS.