Atanazy, imię świeckie Andriej (zm. 1575) – metropolita moskiewski i całej Rusi od marca 1564 do maja 1566 r.
Życiorys Pochodził z Perejasławia Zaleskiego. Był duchowym uczniem świętego mnicha Daniela Perejasławskiego. Przed 1550 ożenił się i został wyświęcony na kapłana, zaś w wymienionym roku mianowano go protopopem soboru Zwiastowania na Kremlu moskiewskim i spowiednikiem cara Iwana IV GroźnegoAfanasij.
Brał udział w marszu Iwana Groźnego na Kazań, odprawiając w jego trakcie nabożeństwa w intencji sukcesów wojsk rosyjskich (1552). Według tradycji w drodze został uzdrowiony przed relikwiami św. Aleksandra Newskiego. Po zdobyciu Kazania brał udział w ceremonii położenia kamienia węgielnego pod pierwszą cerkiew w mieście. W 1554 razem z metropolitą moskiewskim Makarym udzielił sakramentu chrztu następcy tronu, Iwanowi Iwanowiczowi.
Metropolita moskiewski Po śmierci żony, w 1562 wstąpił do Monasteru Czudowskiego i przyjął imię mnisze Atanazy. Dwa lata później, na soborze zwołanym po śmierci metropolity Makarego, został 24 lutego wybrany na jego następcę, zaś 5 marca intronizowany. Brał udział w chirotonii biskupiej biskupa kazańskiego Germana.