Noce i dnie – powieść Marii Dąbrowskiej wydana w latach 1931–1934 w Warszawie w wydawnictwie Jakuba Mortkowicza: tom 1: Bogumił i Barbara (1931, na stronie tytułowej 1932); tom 2: Wieczne zmartwienie (1932); tom 3 (część 1 i 2): Miłość (1933); tom 4 (część 1 i 2) Wiatr w oczy (1934).
Powieść Noce i dnie w zgodnej ocenie krytyków literatury uważana jest za najlepszą powieść epicką w dwudziestoleciu międzywojennym. Za powieść tę Dąbrowska otrzymała Państwową Nagrodę Literacką w 1933, była też nominowana do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1939, 1957, 1959, 1960 i 1965.
Powieść przedstawia dzieje kilku pokoleń rodziny szlacheckiej Niechciców (Bogumił Niechcic i Barbara z Ostrzeńskich Niechcicowa) na tle doniosłych przeobrażeń społecznych i politycznych w podwójnej perspektywie: historycznej i egzystencjalnej.
Geneza utworu Pierwsze przymiarki do napisania powieści Maria Dąbrowska rozpoczęła w drugiej połowie lat 20. XX wieku. Początkowe wersje pierwszych tomów dzieła ukazały się w czasopismach jeszcze pod innymi tytułami. Najpierw w latach 1928–1929 w „Kobiecie Współczesnej” pod tytułem Domowe progi. Autorka potem zmieniła tytuł, który, jej zdaniem, zawężał temat do toczącego się w domu Niechciców życia rodzinnego.